Chùa Quán Sứ: Viên Ngọc Tâm Linh Giữa Lòng Thủ Đô và Dấu Ấn Lịch Sử Phật Giáo Việt Nam
Hà Nội – Trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam, Nhà vua Thái Lan Maha Vajiralongkorn Phra Vajiraklaochaoyuhua và Hoàng hậu Suthida Bajrasudhabimalalakshana đã chọn chùa Quán Sứ là một trong những điểm đến quan trọng, minh chứng cho tầm vóc và ý nghĩa đặc biệt của ngôi chùa này trong đời sống tâm linh và văn hóa Việt Nam. Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, chùa Quán Sứ, tọa lạc trên con phố cùng tên, hiện lên như một khoảng lặng bình yên, một không gian trầm mặc nơi thời gian dường như chậm lại, mời gọi du khách và Phật tử tìm về sự thanh tịnh.
Một Không Gian Linh Thiêng Lịch Sử
Chùa Quán Sứ, với địa chỉ tại số 73 phố Quán Sứ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, không chỉ là nơi thờ Phật, Bồ Tát mà còn thờ vị quốc sư thời Lý, khẳng định vị thế độc đáo của mình trong lịch sử Phật giáo Việt Nam. Ngôi chùa này không chỉ là một di tích văn hóa mà còn là trung tâm của nhiều sự kiện Phật giáo trọng đại, đánh dấu những cột mốc quan trọng trong sự phát triển của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Nguồn Gốc và Kiến Trúc Độc Đáo
Theo thông tin từ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, xưa kia, chùa Quán Sứ thuộc thôn An Tập, phường Cổ Vũ, tổng Tiền Nghiêm (sau đổi là tổng Vĩnh Xương), huyện Thọ Xương (cũ). Lịch sử của chùa gắn liền với thế kỷ 15, khi các sứ giả từ Chiêm Thành và Ai Lao thường xuyên được cử sang Thăng Long. Để tiện việc tiếp đón và thể hiện sự trọng thị, nhà vua đã cho dựng một tòa nhà lớn mang tên Quán Sứ. Vì các vị sứ giả này đều sùng bái đạo Phật, triều đình đã cho xây dựng thêm một ngôi chùa ngay trong khuôn viên Quán Sứ để họ có nơi hành lễ, từ đó cái tên Quán Sứ gắn liền với ngôi chùa.
Đến năm 1942, chùa Quán Sứ được trùng tu và xây dựng lại theo bản thiết kế của hai kiến trúc sư tài năng Nguyễn Ngọc Ngoạn và Nguyễn Xuân Tùng. Kiến trúc của chùa mang đậm nét truyền thống nhưng vẫn toát lên vẻ uy nghiêm và thanh thoát.
Cổng tam quan của chùa là một công trình kiến trúc ba tầng mái với lầu chuông được đặt ở vị trí trung tâm, tạo điểm nhấn ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên. Bước qua cổng tam quan, du khách lập tức cảm nhận được sự tách biệt rõ rệt khỏi sự náo nhiệt của phố phường. Không gian bên trong chùa tràn ngập sự thanh tịnh, nơi hương khói hòa quyện với mùi thời gian, phủ lên từng mái ngói cổ kính và những hàng cây cổ thụ xanh mát. Tiếng bước chân như chậm lại, nhường chỗ cho sự tĩnh lặng và thiền định.
Sân chùa rộng rãi được lát gạch sạch sẽ, với nhiều cây xanh rợp bóng, mang lại cảm giác an lành, mát mẻ. Để bước lên Chính điện, nơi thờ tự chính, Phật tử phải đi qua mười một bậc thềm, tượng trưng cho những cấp độ tu tập và giác ngộ. Chính điện được bài trí trang nghiêm với các pho tượng thếp vàng rực rỡ, phản chiếu ánh sáng dịu nhẹ, tạo nên một không gian linh thiêng và huyền ảo. Phía sau Chính điện là nhà thờ Tổ, nơi thờ Lịch Đại Tổ Sư của Phật giáo Việt Nam, tôn vinh những vị tiền bối đã có công khai sáng và phát triển Phật pháp trên đất Việt.
Trụ Sở Trung Ương Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam
Không chỉ là một ngôi chùa cổ kính, chùa Quán Sứ còn là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của Phật giáo Việt Nam. Đặc biệt, năm 1981, Hội nghị Đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam đã được tổ chức tại đây. Đây là một sự kiện mang tính bước ngoặt, nhằm thống nhất các tổ chức Giáo hội, các hội, và các hệ phái Phật giáo thành một Giáo hội Phật giáo Việt Nam duy nhất. Kể từ đó, chùa Quán Sứ được chọn làm trụ sở Trung ương của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, khẳng định vai trò trung tâm của mình trong việc điều hành và phát triển Phật giáo cả nước.
Pho Tượng Sáp “Người Thật” Độc Đáo
Một trong những điểm đặc biệt và đầy ấn tượng tại chùa Quán Sứ là pho tượng sáp của cố Đại Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Tứ – nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đồng thời cũng là vị trụ trì đã có nhiều công lao cho chùa Quán Sứ.
Pho tượng này được chế tác tinh xảo tại Thái Lan, với kích thước và chiều cao đúng như Hòa thượng Thích Thanh Tứ khi còn sinh thời. Điều này tạo nên một cảm giác chân thực đến kinh ngạc, khiến người chiêm bái có cảm giác như đang đứng trước một bậc chân tu vẫn còn hiện hữu.
Hành Trình Về Việt Nam Đầy Gian Nan
Câu chuyện về hành trình vận chuyển pho tượng từ Thái Lan về Việt Nam cũng là một giai thoại đầy thú vị và cảm động. Do kích thước lớn và sự tinh xảo, pho tượng không thể vận chuyển bằng đường hàng không. Đoàn rước đã phải chọn phương án di chuyển bằng ô tô, vượt qua Lào và nhập cảnh về Việt Nam qua cửa khẩu Cầu Treo (Hà Tĩnh).
Tại cửa khẩu ở Lào, một sự cố hài hước đã xảy ra. Khi nhân viên hải quan kiểm tra xe, họ nhìn thấy một vị Hòa thượng ngồi tĩnh tọa, tụng kinh trên xe. Nhận thấy đoàn có 5 người nhưng chỉ có 4 hộ chiếu, nhân viên hải quan đã yêu cầu đoàn dừng xe. Sau khi trao đổi và hỏi chuyện, họ mới thực sự sửng sốt khi biết “vị Hòa thượng” đó chỉ là một bức tượng sáp. Câu chuyện này đã trở thành một kỷ niệm khó quên, minh chứng cho sự chân thực đến không ngờ của tác phẩm nghệ thuật này.
Kỹ Thuật Chế Tác Tinh Xảo
Để đạt được độ chân thực đến từng chi tiết nhỏ nhất, những người thợ làm tượng đã phải phóng to ảnh của Hòa thượng Thích Thanh Tứ để quan sát tỉ mỉ. Một điểm độc đáo và đặc biệt ấn tượng là mái tóc thật của Hòa thượng Thích Thanh Tứ khi còn sống đã được sử dụng để gắn lên pho tượng sáp. Điều này không chỉ tái hiện chân dung của Ngài một cách hoàn mỹ mà còn lưu giữ được “thần thái”, “linh khí” và tấm lòng của một bậc chân tu đã dành trọn cuộc đời cho đạo pháp và dân tộc.
Bức tượng sáp giống y như thật, từ những nếp nhăn trên khuôn mặt đến nốt ruồi nhỏ, đều được tái hiện một cách sống động. Pho tượng không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là một di vật vô giá, giúp các thế hệ sau hình dung rõ nét về vị Trưởng lão Hòa thượng tài đức, người đã có công lớn trong sự nghiệp chấn hưng Phật giáo Việt Nam.
Chùa Quán Sứ – Điểm Đến Tâm Linh Hút Khách
Hàng năm, chùa Quán Sứ đón tiếp hàng vạn du khách và Phật tử thập phương đến chiêm bái và lễ Phật. Đặc biệt, vào các dịp đại lễ Phật Đản, Tết Nguyên đán, ngày mùng 1 và Rằm hàng tháng, ngôi chùa trở nên tấp nập hơn bao giờ hết. Bà con Phật tử từ khắp nơi tìm về đây để bày tỏ lòng thành kính, cầu mong bình an, may mắn và một cuộc sống yên bình cho bản thân và gia đình.
Chùa Quán Sứ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là một trung tâm văn hóa tâm linh sôi động. Các hoạt động ý nghĩa thường xuyên được tổ chức tại đây, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Vào năm 2025 (theo thông tin từ nguồn, có thể là một lỗi đánh máy và năm chính xác là 2015 hoặc một năm khác đã diễn ra sự kiện), chùa Quán Sứ đã từng mở cửa 24/24 giờ trong các ngày 14, 15 và 16/5 để người dân có cơ hội chiêm bái xá lợi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Sự kiện này đã thu hút hàng trăm nghìn người đổ về chùa, thể hiện lòng thành kính sâu sắc đối với Đức Phật.
Trước đó, vào 17h ngày 13/5 (của cùng năm), xá lợi Đức Phật đã được cung rước long trọng về chùa Quán Sứ. Bên cạnh nghi lễ cung nghinh xá lợi, nhiều hoạt động ý nghĩa khác cũng đã được tổ chức như lễ tắm Phật, lễ hoa đăng cầu quốc thái dân an, các buổi pháp thoại về cuộc đời Đức Phật, triển lãm ảnh Phật giáo và không gian văn hóa thiền Việt. Những hoạt động này không chỉ giúp Phật tử và công chúng hiểu sâu hơn về giáo lý nhà Phật mà còn góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Tóm lại
Chùa Quán Sứ không chỉ là một ngôi chùa cổ kính với kiến trúc độc đáo và lịch sử lâu đời, mà còn là trái tim của Phật giáo Việt Nam, nơi lưu giữ những giá trị tâm linh, văn hóa và là chứng nhân của nhiều sự kiện trọng đại, đóng vai trò then chốt trong đời sống tinh thần của người Việt.
